De Schipholtaxi als rijdend laboratorium: Hoe ik psychologische proefpersonen verzamelde achter het stuur
Tijdens mijn studie Psychologie aan de Open Universiteit brak er een periode aan waarin ik de boeken even aan de kant moest leggen. Om de tijd te overbruggen, besloot ik drie maanden als taxichauffeur aan de slag te gaan bij het inmiddels ter ziele gegane Taxi 2000. Mijn specialiteit? De Schipholtaxi. Wat begon als een tijdelijke manier om de rekeningen te betalen, veranderde al snel in de meest fascinerende veldstudie uit mijn leven. Zonder dat ze het zelf doorhaden, transformeerden mijn passagiers de achterbank in een rijdend laboratorium.
Het bleek dat de anonieme taxicabine en de lange rit vanuit de regio Emmen/Hoogeveen naar de luchthaven een specifieke menselijke drang triggerden: de behoefte om een rol te spelen. Omdat mensen dachten dat ze de 'simpele taxichauffeur' na de rit toch nooit weer zouden zien, lieten ze hun ego de vrije loop. Wat ze niet wisten, was dat hun chauffeur niet alleen psychologie studeerde, maar ook over een behoorlijke dosis specifieke praktijkkennis beschikte.
De Amsterdamse rechter die de wet overtrad
Mijn eerste memorabele 'proefpersoon' was een man die onderweg naar Schiphol besloot indruk te maken. Hij vertelde honderduit over zijn werk en liet plotseling vallen dat hij rechter was in Amsterdam — lekker ver weg van Emmen, in de veronderstelling dat ik er toch geen verstand van zou hebben. Hij trakteerde me op de ene na de andere smeuïge anekdote over zittingen en de mensen die bij hem 'voor het hekje' stonden.
Met mijn psychologische blik hoorde ik al snel dat hij de boel aan het verzinnen was om zijn eigen image op te poetsen en een minderwaardigheidscomplex te compenseren. Wat hij echter níét wist, was dat ik destijds op afroepbasis werkte als buitengriffier voor exact diezelfde rechtbank in Amsterdam. Ik kende de procedures, de terminologie en de werkelijkheid door en door. In plaats van hem te ontmaskeren, besloot ik hem in zijn waan te laten en de cognitieve dissonantie bij mezelf te vermijden. We hebben gezellig gekletst, hij glom van trots, en ik genoot in stilte van deze live casus in statusdrang.
De Boeing 747-piloot die crashte in de aerodynamica
Niet veel later trof ik een man die beweerde piloot te zijn op de iconische Boeing 747. Nu is de luchtvaarttechniek al sinds mijn kindertijd mijn grootste hobby, dus mijn interesse was direct gewekt. Ik besloot de proef op de som te nemen en stelde hem wat gerichte, technische vragen over het uitvoeren van een landing met stevige zijwind.
Met een strak gezicht begon hij me haarfijn uit te leggen wat hij dan allemaal deed in de cockpit. Het klopte van geen kant. Toen ik specifiek doorvroeg over de klassieke technieken van 'krabben' (crabbing) en 'slippen' (sideslip) om de wind op te vangen, counterde hij zelfverzekerd dat dit "iets van vroeger was, voor oude toestellen". Op dat moment wist ik genoeg: deze piloot leed aan een zware vorm van het Dunning-Krugereffect. Ik hield wijselijk mijn mond, maar nam een waardevolle les mee: ik had die rit misschien weinig geleerd over de luchtvaart, maar des te meer over de man zelf.
De anonieme biechtstoel van de GAK-directeur
Gelukkig was het niet alleen maar bluf op de achterbank. Soms bood de taxi een veilige haven voor pure, rauwe eerlijkheid. Zo pikte ik in Hoogeveen een man op die net afscheid had genomen als directeur van het GAK (het huidige UWV). Hij hoefde geen masker meer op; hij ging met pensioen en had niks meer te bewijzen.
De overgang van het GAK naar het UWV begin jaren 2000 was een bureaucratische omwenteling van jewelste, en deze man luchtte opgelucht zijn hart. Hij vertelde onomwonden dat hij dolblij was dat hij weg was, omdat de hele operatie achter de schermen één grote puinhoop was geweest. Het was een prachtig contrast met de fantasten: hier zat een man van status die de anonimiteit van mijn taxi juist gebruikte als een veilige biechtstoel om de professionele druk van zich af te schrijven.
Die drie maanden achter het stuur hebben me destijds een schat aan mensenkennis opgeleverd die geen enkel studieboek me had kunnen bieden. Het heeft me geleerd dat de menselijke psyche zich het mooist blootgeeft wanneer men denkt dat er niemand écht luistert.
Reactie plaatsen
Reacties